یادداشت پویان عسگری درباره «هجوم» شهرام مكری

بنظر مي‌رسد كه بحث درباره «فرم و محتوا» و معناي «تئوري مولف» در سينماي ايران تا ابد گشوده خواهد بود. برخلاف همه جاي دنيا كه به فهم اوليه چنين مفاهيمي نائل آمده‌اند و بر مبناي حسانيت تربيت شده فيلم مي‌سازند در ايران هنوز بايد الفبا و حداقل‌ها را توضيح داد تا جماعت به تعريف ابتدايي «فرم و محتوا» دسترسي پيدا كنند.
7فاز:
فرض كنيد كسي به وحشيانه‌ترين شكل ممكن به قتل رسيده و شما را به مراسم عزاداري او دعوت كرده‌اند. بعد از ورود به خانه اما متوجه مي‌شويد كه مهماني شب هالووين است و خبري از عزا و عزاداري و صاحب عزا نيست. اما خب شما هيچكس را در اين مهماني نمي‌شناسيد چون آدم‌ها كاستوم هالوويني به تن كرده‌اند و به زبان حيوانات دريايي با هم حرف مي‌زنند. كمي كه بيشتر دقت مي‌كنيد متوجه مي‌شويد خبري از هالووين و مهماني نيست. شما درون كلاب گِي‌ها هستيد. گِي‌هايي كه از فرط اخته‌گي و خود سانسوري فاقد جنسيت شده‌اند و به هر چيزي مي‌مانند جز آدميزاد. آنها هر كاري مي‌كنند تا عجيب و غريب بنظر برسند اما حركات و رفتارشان فاقد هر نوع حس و معناي انساني است؛ «نان سِنس» مطلق. طبيعتا بعد از مدت زماني كوتاه، خانه را بخاطر بي‌معني بودن مناسبات اهالي‌اش ترك مي‌كنيد. اين حكايت فيلم «هجوم» شهرام مكري و نسبت تماشاگران سينما با آن است.
بنظر مي‌رسد كه بحث درباره «فرم و محتوا» و معناي «تئوري مولف» در سينماي ايران تا ابد گشوده خواهد بود. برخلاف همه جاي دنيا كه به فهم اوليه چنين مفاهيمي نائل آمده‌اند و بر مبناي حسانيت تربيت شده فيلم مي‌سازند در ايران هنوز بايد الفبا و حداقل‌ها را توضيح داد تا جماعت به تعريف ابتدايي «فرم و محتوا» دسترسي پيدا كنند. بايد توضيح داد كه فرم در نسبت با محتوا و در تناسب زيبايي‌شناسانه با آن است كه شكل مي‌گيرد و واجد معنا و احساس مي‌شود. كه فرم و محتوا دو روي يك سكه هستند و جدايي ناپذير از هم. به قول نيچه؛ «آنچه در نزد عوام محتواست در نظر هنرمند فرم است». از طرف ديگر هنوز بايد توضيح داد كه مولف بودن به معناي تكرار كاريكاتوري شگردها و تمهيدهاي روايي و بصري فيلم‌هاي پيشين نيست و در دل هر متن/فيلمي بايد در جستجوي منطق و توجيه استتيك آن فيلم بود. بايد بارها در گوش اين جماعت پيچيده‌نما فرياد برآورد كه عجيب‌ترين ايده‌ها و موتيف‌ها هم بايد معادلي عيني و ملموس در جهان فيزيكي فيلم پيدا كنند و در چشم‌انداز فيلم براي تماشاگر قابل فهم شوند تا مخاطب انگيزه و علاقه‌اي براي پيگيري آنها در دل پيچيده‌ترين متن و ديرباب‌ترين پرسپكتيو داشته باشد. تماشاي فيلم‌هاي پيچيده (و نه پيچيده‌نما) «پرسونا» اينگمار برگمان، «بل دوژور» لوييس بونوئل، «دِد رينگرز» ديويد كراننبرگ، «سينكداكي نيويورك» چارلي كافمن، «اينتر دِ وُيد» گاسپار نوئه و «مخمل آبي» ديويد لينچ براي تربيت احساس و مزاج اين نگاه آماتوري به «فرماليسم» كه از پس «هيچ» به دنبال پيچيدگي و ميستري است، به شدت توصيه مي‌شود.
در روزهاي اخير، بحثي بين منتقدان جدي و خوره‌ فيلم‌ها درباره آرت هاوس/فيلم هنري ايراني درگرفته كه يك خروجي كاربردي براي استفاده در مباحث سينمايي داشته؛ «فيلم كاغذي». فيلمي كه بر مبناي هيچ، ادعاي غرابت در متن و پيچيدگي در فرم دارد اما كانون احساسي/معنايي‌اش روي كاغذ هم بي‌مصرف و بي‌تاثير است چه برسد روي پرده بزرگ سينما. «هجوم» اوج چنين ديدگاه محدودي به سينما و فيلمسازي است. فيلمي كه از پي خودسانسوري و اخته‌گي احساسي/معنايي، تلاش دارد به ابهام/راز هنري دست يابد. اما اين مبهم‌نمايي كودكانه كه خود را در استعاره‌هاي كهنه و بيش از حد نمادينِ سياسي/اجتماعي، و شگردها و موتيف‌هايِ بي‌منطق/تزئينيِ روايي نمايان مي‌كند و هر تماشاگر جدي و عاقلي را از فرط سطحيت به خنده مي‌اندازد، نه تنها منجر به راز و «ميستري» نمي‌شود كه در مقايسه با فيلم‌هاي قبلي مكري هم كاركردي پاروديك و هجو‌آميز پيدا مي‌كند.‌ بعبارت بهتر فرم نارس و شكست‌خورده «هجوم» كه داعيه نگاه تند سياسي دارد اتفاقا به دليل فقدان آيكون‌ها و معادل‌هاي متناسب با محتوا و زيرمتن اجتماعي، و خودسانسوري و اخته‌گي ذاتي متن، كاركردي معكوس پيدا مي‌كند و باعث سياست‌زدايي و محافظه‌كاري در منتهي‌اليه ژست سياسي‌اي كه فيلم گرفته، مي‌شود. «هجوم» كه با فاصله بدترين و بي‌معني‌ترين فيلم (فيلم؟!) شهرام مكري در ميان آثارش است در ناخودآگاه به برآيندِ نگاه، تلقي و روحيه آماتوري سينماي كوتاه و بلند ايران در مواجهه با «فرماليسم» بدل شده. در حقيقت حضور و اثر همه فيلم‌هاي كوتاه و بلندِ پيچيده‌نما، بي‌فرم و اخته‌ي ايراني كه فاقد حساسيت و منظر سياسي هستند اما ادعاي راديكاليسم سياسي دارند در «هجوم» قابل رديابي است.
در روزهاي آينده منتقداني كه جو زده و بد سليقه و بي‌ذوق در فهم «فرم و محتوا» و «فرماليسم»، در تاييد و تحسين «ماهي و گربه»، و ديگر فيلم‌هاي اخته و بي‌معني نسل جديد فيلمسازي در ايران (از «پرويز» و «پريدن از ارتفاع كم» و «اعترافات ذهن خطرناك من» تا «ملبورن» و «آسمان زرد كم عمق» و «تمارض») قلمفرسايي كردند و آدرس غلط به تماشاگران سينما و فيلمسازان دادند در حمايت از «هجوم» هم دوباره به ميدان خواهند آمد تا از اختراع چرخ بگويند و شكل حركت آن. انگار نه انگار كه سال‌ها قبل چرخ اختراع شده و همه نسبت به شيوه حركت آن آگاه هستند. اين منتقدان روشنفكرنما كه فهم اندك‌شان پيرامون «فرم و محتوا» و بقيه مصاديق انتقادي، متاسفانه بدل به معيار بخشي از فيلم‌بين‌هاي ايراني در تشخيص فيلم خوب از بد شده، بايد به تاريخ نقد فيلم به زبان فارسي، بابت گرانيگاه التقاطي و فاقد حسانيت زيبايي‌شناسانه‌شان پاسخگو باشند. بايد وراي استفاده از كلمات عوامانه‌اي چون «راديكال»، باج ندادن به تماشاگر، رام نشدني و «جاه‌طلبانه» به مخاطبان ايراني توضيح دهند كه چرا درباره «دراكولا» رضا عطاران سكوت پيشه كردند و به دنبال هنر (هنر؟!) در «هجوم» بودند. دو فيلم قابل مقايسه در زيرمتن سينماي «هارور/وحشت» و نگاه انتقادي به جامعه ايران كه اولي به بهانه توليد در سينماي عامه‌پسند به كلي ناديده گرفته شد و دومي به صرف ظاهر «آرت هاوس» و «فرماليسم» افراطي مورد توجه قرار گرفت. در حاليكه فيلم عطاران، با وجود تمام لكنت‌ها و محدوديت‌هايش، با رويكردي صادقانه‌تر، هنرمندانه و البته كم‌اداتر، به مقصود و هدفش دست مي‌يابد اما «هجوم» در هجوم پيچيده‌نمايي و فهم آماتوري از سينما و فيلمسازي و «فرماليسم» جهان سومي فقط باعث سردرد و حالت تهوع در تماشاگر مي‌شود.
پويان عسگري
نظرات
جواد پنجشنبه 18 آبان 1396 اينطور که مشخصه اين مشکل شهرام مکري هنوز حل نشده . اينکه اين ساختاري که طراحي ميکنم چه کاربردي داره ؟ چون تو فيلمهاي کوتاه هم همچين ساختار و دوربيني وجود داشته در واقع همون ماهي و گربه هم واسه مني که فيلم هاي کوتاه مکري رو ديده بودم چيز جديدي نداشت فقط تحسينش ميکردم بخاطر اجراي همون ايده هاي قبلي در يه مقياس بزرگتر .
1 0
پاسخ

سامان يكشنبه 28 آبان 1396 عالي بود آقاي عسگري..اين جماعت فکر مي کنند بقيه گاو هستند و خودشان ارباب..خوب با يادداشت ات پته شان را روي آب ريختي
1 0
پاسخ

نظر خود را بنویسید:
عضویت در خبرنامه 7فاز

برای اطلاع از مطالب جدید 7فاز ایمیل خود را وارد نمایید.


مطالب مرتبط




































































































استفاده از تمامی مطالب 7فاز تنها با ذکر منبع و درج پیوند مجاز است.

طراحی، پیاده سازی و پشتیبانی وبسایت توسط گروه ماز