یادداشت صوفیا نصرالهی درباره «فروشنده» اصغر فرهادی

«فروشنده» را بايد چندبار ديد. مي‌شود از جهات مختلف درباره ساختار روايي و كارگرداني فيلم نوشت. فرهادي در «فروشنده» به مراتب پخته‌تر از فيلم اسكاري‌اش «جدايي نادر از سيمين» شده است.

7فاز:
پاسخ متمدنانه به غريزه انساني

«فروشنده» در کنار «درباره الي» کامل‌ترين اثر جهان اصغر فرهادي است. داريم درباره کارگرداني حرف مي‌زنيم که حالا مي‌توانيم لفظ کارنامه و جهان‌بيني و جهان را در موردش به کار ببريم. مسئله شک در دنياي مدرن که در فيلم‌هاي فرهادي با تعليق و يک‌جور شيوه هيچکاکي و معمايي مخصوص خودش روايت مي‌شود، اينجا برعکس «جدايي نادر از سيمين» دغدغه‌اي دارد که منجر به قضاوت‌هاي دروني کاراکترهاي فيلم و قضاوت‌هاي بيروني مخاطبان مي‌شود و خيلي واقعي و قابل لمس است. المان‌هاي خانه در حال فرو ريختن و دعواي ميان کاراکترها سر صحنه تئاتر، مخاطب را براي آن لحظه اصلي آماده مي‌کند. راستش از آن دري که رعنا باز مي‌کند و دوربين رويش ثابت مي‌‌ماند انتظار هر نتيجه‌اي داشتيم به جز تجاوز! اين‌بار فرهادي خيلي بيرحمانه و البته تکان‌دهنده يک اتفاق جدي و اساسي در فيلمش دارد. يک جور فروپاشي کامل براي کاراکترهايش. يک سوم مياني زماني است که رعنا و عماد بايد با اتفاقي که افتاده روبه‌رو شوند. انتخاب زن آشناست. شبيه همه زن‌هاي قشر متوسط که جايي از وجودشان هنوز سنت‌ها و شرم و خجالت‌ها باقي است آنقدر که حتي نمي‌توانند براي احقاق حق‌شان شکايت کنند. آن محکمه دائمي زنان شرقي که بخشي از خصلت‌شان شده و بيشتر از اينکه به ساختار نظام اجتماعي و سياسي بيرون برگردد بنظرم در طول قرن‌ها به قسمتي از روحيه و کاراکترشان بدل شده است. رعنا خودش را محکوم مي‌کند. مقصر بي‌احتياطي در باز کردن در خودش است. عذاب و زخم تجاوز و ترس و وحشت حاصل از اين اتفاق يک طرف، آن قضاوت زن نسبت به خودش از طرف ديگر انقدر سردرگم و شکننده‌اش مي‌کند که حتي نمي‌تواند به همسرش پناه ببرد. اين وسط کاراکتر اصلي هر فيلم معمولي ديگري رعنا مي‌شد که زخم را خورده و حالا بايد با آن کنار بيايد اما ستاره فيلم فرهادي عماد است. شوهر زن با تربيت ايراني و شرقي و در عين حال روشنفکر و متمدن. اينجاست که مخالفان فيلم فکر مي‌کنند مي‌توانند از حربه‌اي مثل غيرت براي زدن فيلم خوب فرهادي استفاده کنند. در حالي که فيلم فرهادي نه تنها چهره‌اي باشخصيت از مرد ايراني ارائه مي‌دهد که بنظرم حتي مي‌تواند الگوي تربيتي مناسبي براي اين روز و روزگار باشد. در عصر هجوم اطلاعات و سبک زندگي فرهنگ‌هاي ديگر يادمان بدهد که با موضوعات جور ديگري هم مي‌شود برخورد کرد. جوري که خشونت، برخوردهاي قهري و واکنش‌هاي منفي چه نسبت به آدم‌هاي بيرون و چه نسبت به همسر و همراه شاملش نشود. قهرمان داستان تصميم مي‌گيرد خودش حقيقت را کشف کند. نمي‌گويم قيصروار مي‌خواهد عدالت را اجرا کند. بنظرم براي عماد کشف حقيقت از اجراي عدالت يا قصاص مقصر مهم‌تر است. به همين دليل هم نتيجه اين سر فردي برعکس بقيه فيلم‌ها منجر به انتقام شخصي نمي‌شود.

از طرف ديگر يک سوم پاياني فيلم هم کارگرداني نفس‌گيري دارد و هم از زاويه دوربين خيلي موشکافانه آن گره‌هاي ذهني آدم‌ها را نشان مي‌دهد. اگر مجيد جوان متجاوز بود برخورد عماد و رعنا باز همين‌طور بود؟اين يکي از آن سوال‌هاي مهمي است که فرهادي بعد از تماشاي فيلم برايتان به جا مي‌گذارد. اينکه فاعل هر عملي چه کسي باشد درنهايت در قضاوت‌تان موثر است. ما قاضياني هستيم که براي‌مان مهم است مجرم چه کسي باشد.
بازي شهاب حسيني بي‌ترديد درخشان است. مثل يک آتش‌فشان خاموش ولي همه چيز به اندازه و حساب‌شده. ترانه عليدوستي تقريبا مثل هميشه بازي استاندارد خوبي دارد و ستاره فيلم البته فريد سجادي حسيني در يک سوم پاياني است. بازي او باعث مي‌شود دست‌مان براي نفرت از مجرم بسته شود.
«فروشنده» در نهايت براي من يک نقطه ضعف دارد که در همان يک‌سوم پاياني فيلم نمود پيدا مي‌کند. زماني که رعناي له شده به عماد مي‌گويد: تو واقعا زنگ نزدي به اورژانس؟راستش اينجاي ماجرا احساس مي‌کنم که کارگردان ديگر زياده از حد مي‌خواهد همه چيز را متمدنانه جلو ببرد. غريزه انساني هم چيز خوبي است. آن سيلي عماد درنهايت پاسخ به همين غريزه انساني بود.

«فروشنده» را بايد چندبار ديد. مي‌شود از جهات مختلف درباره ساختار روايي و کارگرداني فيلم نوشت. فرهادي در «فروشنده» به مراتب پخته‌تر از فيلم اسکاري‌اش «جدايي نادر از سيمين» شده است.
.......
اين مطلب قبلا در هفت صبح کار شده است.

صوفيا نصرالهي
نظرات
عطيه دوشنبه 15 شهريور 1395 چرا نظرات انقدر متناقضه؟ يکي ميگه بدترين فيلم فرهادي و افتضاح يکي ميگه عقب تر از درباره الي و جدايي و يکي ميگه پخته تر از جدايي...
2 3
پاسخ

نظر خود را بنویسید:
عضویت در خبرنامه 7فاز

برای اطلاع از مطالب جدید 7فاز ایمیل خود را وارد نمایید.


مطالب مرتبط














































































استفاده از تمامی مطالب 7فاز تنها با ذکر منبع و درج پیوند مجاز است.

طراحی، پیاده سازی و پشتیبانی وبسایت توسط گروه ماز