یادداشت پویان عسگری درباره اورسن ولز و «امبرسون‌های باشکوه»

دو زيبارو در پشت صحنه يكي از قدرناديده‌ترين شاهكارهاي تاريخ سينماي آمريكا؛ «امبرسون‌هاي باشكوه». اورسن ولز نابغه و گريزان از جمع در كنار ان بكستر در ابتداي دوران كاري‌اش. تنها فيلم ولز كه او جلوي دوربين به عنوان بازيگر حضور ندارد و بر وسوسه ديده شدنش غلبه كرده است. «امبرسون‌هاي باشكوه» در بداعت و صناعت، چيزي كم از فيلم قبلي ولز «همشهري كين» ندارد.
7فاز: دو زيبارو در پشت صحنه يکي از قدرناديده‌ترين شاهکارهاي تاريخ سينماي آمريکا؛ «امبرسون‌هاي باشکوه». اورسن ولز نابغه و گريزان از جمع در کنار ان بکستر در ابتداي دوران کاري‌اش. تنها فيلم ولز که او جلوي دوربين به عنوان بازيگر حضور ندارد و بر وسوسه ديده شدنش غلبه کرده است. «امبرسون‌هاي باشکوه» در بداعت و صناعت، چيزي کم از فيلم قبلي ولز «همشهري کين» ندارد. استفاده خلاقه از گفتار متن در کنار فيلمبرداري خيره‌کننده استنلي کورتز فيلمي را سبب شده‌اند که با قرار گرفتن در جايگاه رفيع بهترين ملودرام تاريخ سينماي آمريکا، در حکم منبع الهام بسياري از فيلمسازان بعدي بوده است. از داگلاس سيرک و ملودرام‌هاي سبک‌پردازانه‌اش تا «دوران مهرورزي» جيمز. ال. بروکس و «خودکشي باکره‌ها»ي سوفيا کوپولا. همان‌طور که ميزانسن‌هاي جادويي و بيانگر ولز تاثيرش را بر اساتيد هم‌دوره‌اش گذاشت. مشخصا طنين و تاثير سکانس رقص شاهکار فيلم را مي‌توان در صحنه رقص معروف «محبوبم کلمانتاين» جان فورد مشاهده کرد و غرق در لذت شد.
 
داستان حماقت و لجاجت تهيه‌کنندگان با ولز بر سر «امبرسون‌هاي باشکوه» را همه مي‌دانند. که در غيبت ولز، فيلمش را سلاخي کردند و راش‌هاي آن را در اقيانوس ريختند. اما در حالت فعلي و با وجود تمام کمبودها و پرش‌ها هم، امکان رهايي از جادو و افسون فيلم وجود ندارد. جايي که دو سال قبل از شاهکار وينسنت مينه‌لي «مرا در سنت لوييس ملاقات کن»، اورسن ولز کبير با اقتباس از داستان بوت تارکينگتن، راوي داستان يک خانواده قرن نوزدهمي در شهري کوچک مي‌شود. فيلم اوج توجه و ذوق ولز به «کلاسيسيسم» را نشان مي‌دهد آن هم در شرايطي که يک سال قبل از آن، ولز با «همشهري کين» به حد اعلاي «باروک» رسيده بود. اندرو ساريس اعتقاد دارد که رابطه «همشهري کين» با «امبرسون‌هاي باشکوه»، مثل رابطه «دون جوواني» با «عروسي فيگارو» موتزارت، يا «جنگ و صلح» با «آناکارنينا»ي تولستوي مي‌ماند. يعني «امبرسون‌هاي باشکوه» خالص‌تر و متمرکزتر از «همشهري کين» با ويژگي‌هاي نمايشي و بيانگر است. دو شاهکار که مبنا و رويکرد متفاوتي دارند و البته به اندازه هم و به ميزان شايستگي‌شان در نزد منتقدان ارج و قرب نديده‌اند. «امبرسون‌هاي باشکوه» را کمتر کسي ديده و «همشهري کين» هم به دليل بيش از حد معروف بودن، ناديده گرفته مي‌شود!
 
ان بکستر آنقدرها هم بازيگر بزرگي نشد. زيبايي‌اش بر توانايي بازيگري‌اش مي‌چربيد و غير از شاهکار ولز، او را در نقش دختر بدجنس «همه چيز درباره ايو» منکيه‌ويچ و زنان معصوم و عاشق «اعتراف مي‌کنم» هيچکاک و «ده فرمان» سيسيل. ب. دميل به خاطر مي‌آوريم. او خيلي زود و در سن 62 سالگي درگذشت. اما ولز... صحبت کردن درباره مهمترين نابغه تمام دوران، نياز به بهانه و دليل ندارد. شايد بزرگترين هنرمند قرن بيستم که فراتر از يک انسان يا روحيه يا شکل زندگي، مبين راز و رمز و جادو و وهم است. ويژگي‌هايي که مي‌توانند باعث شاهکار شدن هر اثر هنري شوند. و نکته اصلي همين جا است. وجود ولز. شاهکار خداوند يا طبيعت، با هر تعبيري که از شکل گيري جهان ماده داريم. براي فهم بهتر هنر، سينما، خلاقيت، ميزانسن و شعور زيبايي‌شناسي، علاوه بر مرور شاهکارهاي ولز، لازم است که زندگي خود ولز را هم مطالعه کنيم. از تولد سخت و مرگ پدر و مادر در کودکي تا بزرگ شدن در کوچه و خيابان. از سر کار گذاشتن مردم با راديو تا ساخت شاهکارهايي دست نيافتني. از ازدواج‌هاي مزخرف و آزار زنان تا چاقي و افراط در خوردن الکل و بازي در آگهي‌هاي دسته چندم تبليغاتي. اورسن ولز کبير، همدلي‌برانگيزترين عوضي است که تابحال تاريخ سينما به خود ديده است. يک باهوش لج‌درآر که به قول ديويد تامسون هميشه با جمع سر ستيز داشت اما در خلوتش، بيشتر از هرکسي که فکرش را بکنيد بابت درک نشدن و فهميده نشدن، زجر مي‌کشيد و دچار شرم و عذاب مي‌شد.
پويان عسگري
نظرات
فرشيد پنجشنبه 4 شهريور 1395 عالي و خواندني.لذت بردم آقاي عسگري
2 0
پاسخ

نظر خود را بنویسید:
عضویت در خبرنامه 7فاز

برای اطلاع از مطالب جدید 7فاز ایمیل خود را وارد نمایید.


مطالب مرتبط




































































































استفاده از تمامی مطالب 7فاز تنها با ذکر منبع و درج پیوند مجاز است.

طراحی، پیاده سازی و پشتیبانی وبسایت توسط گروه ماز