یادداشت پویان عسگری درباره «ناخدا خورشید» ناصر تقوایی

«ناخدا خورشيد» قله و اوجي بود كه خود ناصر تقوايي هم ديگر نتوانست تكرارش كند. فيلمي كه از فيلمنامه‌ي درخشان تا كارگرداني حيرت‌انگيز تقوايي و تدوين شاهكار عباس گنجوي، از شهر خالي جن زده تا نماهاي اسلوموشن اكشن‌اش - يادآور سم پكين‌پا - تكرار نشدني است و در بالاترين جايگاه تاريخ سينماي ايران قرار گرفته. فيلمي عاقله‌مردانه، با فضايي سنگين كه لذت بردن از آن و غرق شدن در دنيايش، ارتباط مستقيم با بالا رفتن سن و تجربه زندگي دارد.
7فاز: خشک، غيرمنعطف، بي‌احساس. نخراشيده، بي‌حوصله، خسته. اين است قاموس و مرام «ناخدا خورشيد». آن لحن ديرياب و خاص شاهکار ناصر تقوايي. بهترين و مهمترين فيلم کلاسيک تاريخ سينماي ايران. فيلمي که در همان لحظات ابتدايي‌اش طرح مسئله مي‌کند و قطب خير و شرش را به تماشاگر معرفي. جايي که سوزاندن اجناس قاچاق ناخدا، بهانه و عاملي مي‌شود براي انتقام از «خواجه ماجد». با اين ديالوگ شاهکار ناخدا خورشيد که از بهترين‌ نمونه‌هاي ديالوگ انتقامي در تاريخ سينماي ايران است: «آتشي روشن کنم که تمام اين شهر با خواجه ماجد يک‌جا توش بسوزن». تصويري که تقوايي با کمک زنده‌ياد مهرداد فخيمي از شهر حاشيه‌اي نفرين شده و جن زده مي‎سازد، خاص و بي‌مانند است. کلاس درس کارگرداني به منظور خلق اتمسفر و فضا. شهر ارواح که با ورود مستر فرهان (علي نصريان) بدل به صحراي محشر ساکنانش مي‌شود. از ناخدا و ملول و خواجه ماجد تا تبعيدي‌ها. در عين حال فيلم به واسطه حضور تبعيدي‌ها يک نظرگاه سياسي ملايم هم پيدا مي‌کند. جايي که حول و حوش اواسط دهه چهل شمسي و پيامد ترور نخست وزير «حسنعلي منصور» شاهد ماجراهاي حرص و آز و طمع آدم‌ها مي‌شويم. تقوايي برخلاف رويکرد هاوارد هاکس کبير و لحن پيچيده «داشتن و نداشتن» به عنوان اقتباس اوليه از داستان ارنست همينگوي، به کلي از لحظات و موقعيت‌هاي شوخي و کمدي داستان صرفنظر مي‌کند و به جايش با تزريق جديت و نخراشيدگي مردانه و کمرنگ کردن نقش زن در داستان، به يک فيلم مردانه عبوس و سبع مي‌رسد. شبيه به بهترين آثار جان هيوستون مثلا «گنج‌هاي سيرامادره»، شاهکار تقوايي هم مشحون شده از تقلاها و اکت‌هاي مردانه. جايي که خشونت و فيزيک مردانه حرف اول و آخر را مي‌زند و جايي براي پاپس کشيدن نيست. و در اين ميان، ايده پنهان و درجه يک فيلم خود را از خلال شجاعت و ترس به تماشاگر نشان مي‌دهد؛ اين داستان مردي است که ادعاي بي‌باکي و مبارزه دارد اما در درونش قالب تهي کرده و هي بيشتر مي‌ترسد. مردي که قمپز انتقام گرفتن از خود در مي‌کند و ناغافل در مواجهه با تبعيدي‌هاي وحشي قرار مي‌گيرد. ناخدايي که به ملول بابت ضعفش طعنه مي‌زند و او را تحقير کرده اما خود در آن سکانس شاهکار مکالمه با همسر، از درون هراسناک و وحشت‌زده‌اش پرده‌برداري مي‌کند.
 
کار گروه بازيگري حيرت‌انگيز است و در کنار عملکرد گروه بازيگري «آژانس شيشه‌اي» در تاريخ سينماي ايران يکه و بي‌مانند. داريوش ارجمند و سعيد پورصميمي در اولين حضور سينمايي‌شان بهترين بازي‌شان را انجام مي‌دهند. اينجا صداي منوچهر اسماعيلي اغراق‌هاي بي‌جهت صداي ارجمند را از بين برده و به او کمک کرده تا به بهترين شکل ايفاگر نقش کاپيتان يک دست باشد. سعيد پورصميمي هم با آن صبغه جک لموني‌اش درخشان ظاهر مي‌شود. احتمالا بهترين نقش‌آفريني يک بازيگر مکمل مرد در تاريخ سينماي ايران. در اين هارموني شگفت‌انگيز علي نصيريان و فتحعلي اويسي هم فراموش نشدني هستند. همان‌طور که موسيقي بومي و پر از استرس و تشويش فريدون ناصري تا ابد در ذهن مخاطب مي‌ماند. «ناخدا خورشيد» قله و اوجي بود که خود ناصر تقوايي هم ديگر نتوانست تکرارش کند. فيلمي که از فيلمنامه‌ي درخشان تا کارگرداني حيرت‌انگيز تقوايي و تدوين شاهکار عباس گنجوي، از شهر خالي جن زده تا نماهاي اسلوموشن اکشن‌اش - يادآور سم پکين‌پا - تکرار نشدني است و در بالاترين جايگاه تاريخ سينماي ايران قرار گرفته. فيلمي عاقله‌مردانه، با فضايي سنگين که لذت بردن از آن و غرق شدن در دنيايش، ارتباط مستقيم با بالا رفتن سن و تجربه زندگي دارد. «ناخدا خورشيد» فيلم آدم‌هاي جا افتاده است. آنها که شکست را بخشي از ضرورت داستان مي‌دانند و به جاي فرار از آن يا تسليم شدن، جانانه و مردانه در آغوشش مي‌کشند. همان‌طور که ناخدا با همه واهمه‌هايش، با بمبک به آب زد و سينه دريا را شکافت. به اميد پولي که تضمين زندگي‌اش باشد و از فلاکت نجاتش دهد. که نداد و سهمش از حيات شد بمبک خالي و سرگردان روي آب که هنگام طلوع خورشيد رخ ‌نماياند و ما را متوجه مرگ «ناخدا خورشيد» کرد.
پويان عسگري
نظرات
نظر خود را بنویسید:
عضویت در خبرنامه 7فاز

برای اطلاع از مطالب جدید 7فاز ایمیل خود را وارد نمایید.


مطالب مرتبط



































































































استفاده از تمامی مطالب 7فاز تنها با ذکر منبع و درج پیوند مجاز است.

طراحی، پیاده سازی و پشتیبانی وبسایت توسط گروه ماز