یادداشت پویان عسگری درباره یکی از مهمترین شخصیتهای تاریخ سینما - جوکر در «شوالیه تاریکی» کریستوفر نولان

هيچ حد و مرز و قانوني وجود ندارد. اگر هم وجود داشته باشد براي اين است كه به سخره گرفته شود و از ريخت بيافتد. اين قانون جوكر است. نه فقط مهمترين خبيث تاريخ سينماي اقتباس شده از كاميك بوك‌ها كه پرطرفدارترين شرور سينماي آمريكا در 15 سالي كه از هزاره سوم گذشته. يك هرج و مرج طلب ديوانه كه منش‌اش را از دلقك مهيب و ترسناك جاخوش كرده در ناخودآگاه نوع بشر به ارث برده است. با صورتي بزك شده، موهايي سبز رنگ و زباني كه چون نيش مار زخم و جراحت بر تن و روح آدم‌ها مي‌نشاند. رقباي خبيث‌اش در فيلم‌هاي كاميك بوكي در مقايسه با او چون شخصيت‌هاي منفي قصه پريان به نظر مي‌رسند.
7فاز: 
نشاني از شر
هيچ حد و مرز و قانوني وجود ندارد. اگر هم وجود داشته باشد براي اين است که به سخره گرفته شود و از ريخت بيافتد. اين قانون جوکر است. نه فقط مهمترين خبيث تاريخ سينماي اقتباس شده از کاميک بوک‌ها که پرطرفدارترين شرور سينماي آمريکا در 15 سالي که از هزاره سوم گذشته. يک هرج و مرج طلب ديوانه که منش‌اش را از دلقک مهيب و ترسناک جاخوش کرده در ناخودآگاه نوع بشر به ارث برده است. با صورتي بزک شده، موهايي سبز رنگ و زباني که چون نيش مار زخم و جراحت بر تن و روح آدم‌ها مي‌نشاند. رقباي خبيث‌اش در فيلم‌هاي کاميک بوکي در مقايسه با او چون شخصيت‌هاي منفي قصه پريان به نظر مي‌رسند. او فراتر از يک شخصيت منفي، روحيه زيست مبتني بر آنارشي انسان هزاره سوم را نمايندگي مي‌کند. به همين خاطر در مدت زماني کوتاه تبديل به شمايلي شد براي برچسب گذاشتن روي آدم‌هاي دنياي واقعي؛ از سياست‌مداران و سياست‌بازان تا مردم عادي و دوست و آشنا. شبيه به همان کارکردي که هانيبال لکتر يک دهه قبل‌تر داشت و تبديل به شمايلي خوفناک براي توضيح آدمکش باهوش شد. دو شخصيت خودآگاه که شرارت‌شان را از پدر معنوي تمام خبيث‌هاي تاريخ سينما به ارث برده‌اند؛ هري لايم (اورسن ولز) در «مرد سوم» کارول ريد. 
 
شکل راه رفتن جوکر، با قوزي بر پشت و گام‌هاي بلندي که انگار در حال گذر از لبه جدول هستند، تماشاگر خوره فيلم را به ياد اولين هرج و مرج طلب مهم تاريخ سينماي ناطق آمريکا مي‌اندازد؛ توني کامونته (پل موني) در «صورت زخمي» هاوارد هاکس. علاوه بر زبان اندام، جوکر هم مانند توني قائل به رعايت سلسله مراتب و کوتاه آمدن به نفع خبيث بزرگتر نيست. هر دو جاه‌طلبانه با افق بسيطي که از شر در منظرشان شکل گرفته، آشوب و ناآرامي بيشتر مي‌خواهند. دو لذت طلب که به شيوه‌اي منفي روح عياش‌شان را با بريز و بپاش و نابود کردن همه چيز ارضا مي‌کنند. با اين تفاوت که در دنياي کلاسيک فيلم هاکس، فاصله مشخصي بين خير و شر وجود دارد اما در دنياي وهم زده گاتهام سيتي شرارت از سياست‌مدار ظاهرالصلاح و مامورين قانون تا خود بتمن و دشمنش در نوسان است. در يکي از صحنه‌هاي کليدي و البته تاثيرگذار فيلم، جوکر در مواجهه با بتمن در زندان مي‌گويد: «تو من رو کامل مي‌کني». جوکر خبيثي است که با بودن بتمن و کشاکش و جدل دائمي با او مي‌تواند هويت‌اش را تعريف کند. شريري که انگيزه خباثت‌هايش را از کم کردن روي سوپرهيرو به دست مي‌آورد. از اينکه او را در زندان عصباني مي‌کند به وجد مي‌آيد و در اين بين نقشه کشتن معشوق سوپرهيرو را که از قبل برنامه‌ريزي کرده، عملي مي‌کند.
 
«چرا اينقدر جدي هستي؟» از مهمترين ديالوگ‌هاي هزاره سوم است که وارد فرهنگ خوره‌هاي فيلم شده و بارها توسط آدم‌ها در موقعيت‌هاي مختلف تکرار شده است. ديالوگي که اولين بار جوکر در «شواليه تاريکي» براي ابراز نفرت به پدرش آن را بيان مي‌کند. پدري که در کودکي جوکر با اين ديالوگ باعث ترس و جنون فرزندش شده و لبخند/ زخمي دائمي روي صورت و قلبش نشانده. ديالوگي که هم مبين روحيه هرج و مرج طلب جوکر است و هم عقده‌هاي رواني او را که از استيلا و سلطه پدرش (پدران؟) به دست آمده، نشان مي‌دهد. در عين حال اين ديالوگ مي‌تواند واکنش هر کودک معصوم باشد به شرارت مچاله کننده روح و روان. واکنشي که در جايي ديگر از فيلم، جوکر با وام گرفتن از گزين‌گويه معروف نيچه اينگونه بيانش مي‌کند: «چيزي که تو رو نکشه، عجيب‌ترت مي‌کنه». او تهديد و ارعاب پدرش را پشت سر گذاشته و جان سالم به در برده. اما در واکنش به آلام، جانب سياهي و تاريکي را گرفته و همچون آناکين اسکاي واکر/ دارث ويدر مجموعه «جنگ ستارگان» جرج لوکاس، در گذر از معصوميت به تباهي، خود منبع لايزال شرارت شده است.
 
افسانه‌اي بين طرفداران فيلم و شخصيت «جوکر» و علاقه‌مندان هيث لجر وجود دارد که مي‌گويد بازي در نقش جوکر و انس گرفتن با ويژگي‌هاي غريب پارانوئيک او باعث مرگ لجر شد. تئوري مورد علاقه پيروان مکتب «متداکتينگ» با مثال‌هايي در تاريخ سينما؛ از افسردگي و روان‌پريش شدن ويوين لي به خاطر بازي در «اتوبوسي به نام هوس» اليا کازان تا مرگ پيتر فينچ قبل از نمايش عمومي «شبکه» سيدني لومت. لجر در «شواليه تاريکي» مشابه فيلم‌هاي قبلي‌اش مشغول بازي در نقش يک کاراکتر رمانتيک افسرده‌حال است. افسردگي‌اي که خودش را در شلوغي و هرج و مرج نشان مي‌دهد. در حقيقت جوکر، نقطه اوجي بود براي لجر تا کاراکتر مالوف‌اش را به اغراق شده‌ترين شکل ممکن به نمايش بگذارد. ترکيبي از پسرک شلوغ و عاشق «ده چيزي که درباره تو ازش متنفرم» با مرد غمگين و به آخر زندگي رسيده «کوهستان بروکبک». مسير طبيعي زيست غيرعادي لجر احتمالا مرگ در جواني بود اما مانوس شدن با جوکر اين فرجام محتوم را به تعجيل انداخت و مرگ او را در 29 سالگي سبب شد. قبل از نمايش عمومي فيلم. اتفاقي که به بيشتر ديده شدن فيلم و شخصيت «جوکر» کمک کرد و کار را به جايي رساند که آکادمي اسکار در تصميمي تازه که فشار افکار عمومي را بر خود احساس مي‌کرد جايزه اسکار بهترين بازيگر مکمل مرد را به او يا به عبارت بهتر دخترش که به جاي او براي گرفتن مجسمه طلايي آمده بود، اعطا کند. در شرايطي که طرفداران هيث لجر فقيد بهترين صحنه‌هاي بازي او را در فيلم مرور مي‌کردند؛ جايي که درباره قيمت‌اش مي‌گويد: «اگه تو بعضي چيزها تخصص داري، هيچ وقت مجاني انجامش نده». جايي که با لکنت در حرف زدن، تکان‌هاي مکرر سر و استفاده مداوم از زبان، و باز و بسته کردن دهانش خاطره ترسناکش از پدر مخوفش را تعريف مي‌کند. جايي که به ملاقات هاروي دنت در بيمارستان مي‌رود و از خبيث بودن ماهيث هاروي دو چهره مي‌گويد. جايي که در اوج لاقيدي با لباس پرستار از بيمارستان خارج مي‌شود و با ريموت کنترلي که در دست دارد پشت سرش را منفجر مي‌کند. و بالاخره هر جايي که در بهترين بخش «شواليه تاريکي» - حدفاصل دستگيري جوکر تا فرارش از زندان - حضور دارد؛ از ژست نشستن‌اش در سلول انفرادي و عصباني کردن بتمن در اتاق بازجويي، تا جايي که مشعوف از به ثمر نشستن نقشه جنايت، سرش را از پنجره ماشين بيرون مي‌کند و مدهوش و مجنون‌وار تکان مي‌دهد. لحظه‌اي ماندگار در تاريخ فيلم‌هاي کاميک بوکي، سينماي هزاره سوم و کارنامه کوتاه اما پربار بازيگري هيث لجر.
پويان عسگري
نظرات
حسين دوشنبه 9 فروردين 1395 قطعا بين بهترين بدمن هاي تاريخ سينماست.حتي ميشه گفت بهترين بدمن.
8 1
پاسخ

سعيد دوشنبه 9 فروردين 1395 عالي بود آق پويان.سال نو شما مبارک و انشالله در سال جديد هم همينطوري عالي بنويسي و ما کيف کنيم از خواندن.
3 2
پاسخ

جواد دوشنبه 9 فروردين 1395 ممنون خيلي خوب بود
4 -2
پاسخ

امير سه شنبه 10 فروردين 1395 حيف هيث لجر ...
يادداشت بسيار خوبي بود
4 1
پاسخ

moviefreak پنجشنبه 2 ارديبهشت 1395 بسيار متن زيبايي بود،با تشكر از شما.
0 -41
پاسخ

عطا يكشنبه 17 مرداد 1395 انگار خدا حيث لجر رو از اول واسه بازي تو نقش جوکر آفريده بود کارش واقعا تحسين برانگيزه
3 0
پاسخ

نظر خود را بنویسید:
عضویت در خبرنامه 7فاز

برای اطلاع از مطالب جدید 7فاز ایمیل خود را وارد نمایید.


مطالب مرتبط





















































استفاده از تمامی مطالب 7فاز تنها با ذکر منبع و درج پیوند مجاز است.

طراحی، پیاده سازی و پشتیبانی وبسایت توسط گروه ماز