یادداشت پیتر بردشاو درباره ژاک ریوت (1928 - 2016) - استاد مسلم سینما

ژاك ريوت، در زيبايي‌شناسي دنياي واقعي به درجه استادي رسيده بود، ترسي از طولاني شدن فيلمهايش نداشت، مردم در آن‌ها راه مي‌رفتند، حرف مي‌زدند، وجود داشتند، اما همگي بر بال تصورات و بده بستان‌هايي سوار بودند كه هميشه فيلمهايش را به طرز چشمگيري از حيطه رئاليسم اجتماعي متمايز مي‌ساختند.او همچنين به تئاتر و حقه‌هاي نمايشي دلبستگي دائمي نشان مي‌داد. 
 
گاردين- پيتر بردشاو: عبارتي که گاها در فضاي نقد سينمايي به يکباره پيدايش مي‌شود، "دنياي واقعي" است. چيزي که در نتيجه تصاوير تدوين‌نشده حاصل مي‌شود: برداشت‌هاي بلند، آرام، بي‌شتاب و ممتدي که در جستجوي معناي حقيقي زندگي هستند. و شايد درکنارش تماشاگر را به لحظه‌اي درنگ وادارند، که از ميان يکنواختي مطلق اين نگاه خيره- مثل آن عکس‌هاي چشم جادويي (مجيک آي) دهه نودي- متوجه چيز ديگري شود: شمايلي روي قالي، الگويي در پس تصوير روزمرگي. فيلمساز موج نويي، ژاک ريوت، در زيبايي‌شناسي دنياي واقعي به درجه استادي رسيده بود، ترسي از طولاني شدن فيلمهايش نداشت، مردم در آن‌ها راه مي‌رفتند، حرف مي‌زدند، وجود داشتند، اما همگي بر بال تصورات و بده بستان‌هايي سوار بودند که هميشه فيلمهايش را به طرز چشمگيري از حيطه رئاليسم اجتماعي متمايز مي‌ساختند.او همچنين به تئاتر و حقه‌هاي نمايشي دلبستگي دائمي نشان مي‌داد. 
از فيلم‌هاي اواسط فعاليت حرفه‌اي او، «سلين و ژولي قايق‌سواري مي‌‌کنند» (1974) تا سه ساعت و نه دقيقه ادامه پيدا مي‌کند. از کارهاي بعدي‌اش، «زيباي مزاحم» (1991) فقط 4 ساعت ناقابل زمان دارد. قبل از اين‌ها، فيلم کلاسيک کالت او، Out 1 (1971)، که بيشتر مناسب پخش از تلويزيون بود، تا 12 ساعت و 40 دقيقه پيش مي‌رفت. ريوت کارگرداني معتقد به بهره‌گيري از فضاهاي فراخ در آثار سينمايي‌اش بود، و به دنبال چيزي بود که تماشاگر مي‌توانست خواهان آن‌ها باشد. با وجود اينکه بهترين کارهاي ريوت يک دهه بعد ساخته شدند، اما نوعي روحيه {اندي} وارهول‌گونه دهه شصتي پيشاپيش در او موج مي‌زد: نوعي اشتياق به طي پروسه در عوض محصول نهايي، ندايي دروني که مي‌گفت هرکدام از فيلمهايش فرصتي براي تجربه زندگي هستند. او عضو مسلم گرچه دير به بلوغ رسيده نهضت ديرپا و شگفتي‌ساز نوي فرانسه بود، موجي که تروفو، گدار، شابرول، دمي، رومر و واردا را نيز شامل مي‌شد. ريوت بسان ديگر فيلمسازان معاصر خود به نوآوري و تفکر، درست تا واپسين لحظات ادامه داد.
مدتي طول کشيد تا طعم آثار ريوت به مذاقم خوش آمد، و اعتراف مي‌کنم که فيلم محبوبم،Va Savoir/که مي‌داند؟ (2001)، فيلمي نسبتا بي‌قاعده و نامعمول است که اينبار با مدت زمان 3 ساعت و 30 دقيقه‌اي، کمتر عبوس به نظر مي‌آيد. فيلم يک مدخل، يک فانتزي، يک کمدي شکسپيري، جلوه‌اي سبک‌بالانه از تيزهوشي، تعمقي بر معنا و نمايشي مضحک است که ماجراي فرار از پشت‌بام را در فضاي داستاني خارق‌العاده و نسبتا هيچکاکي دنبال مي‌کند. ژان باليبار در آن نقش يک بازيگر تئاتر را بازي مي‌کند که در پروژه‌اي متعلق به پيرندلو در پاريس حضور دارد و با دوست سابقش، دانشجوي فارغ‌التحصيل رشته فلسفه که تا ابد در فکر نظريه‌اش مي‌ماند، وارد رابطه شده. در همين حين، دوست (و کارگردان) حقيقي‌اش وارد ماجراجويي‌هاي شخصي‌اش شده. اين فيلم به مثابه اثباتي بر ذائقه بي‌‌‌مانند ريوت در کمدي عمل مي‌کند.
فيلم همچنين در نوع خود دنباله‌اي است بر «سلين و ژولي قايق‌سواري مي‌کنند»، با اين تفاوت که فيلمنامه قراردادي‌ و شکيل‌تري دارد. سلين و جولي –يک کلاسيک کالت- رها و بي‌قيد است. مسير هماني است که شايد هنگام قايق‌سواري در درياچه در پيش‌بگيريد، به عبارت ديگر؛ بي جهت. دو زن جوان يکديگر را در پاريس ملاقات مي‌کنند و در حضور يکديگر وقت مي‌گذرانند: يکي را خيال خانواده‌اي ناخوش‌احوال طلسم کرده که بالقوه به آن‌ تعلق دارد. لوکيشن‌هايي که با تکيه بر غريزه و تجربه پرداخته شده‌اند و سبک بازيگري مبتکرانه از جمله مواردي هستند که به غايت خاص سبک فيلمسازي ريوت هستند. پس از آن، حماسه تجربي او، Out 1 حتي فيلم پردردسر و تيره و تارتري به حساب مي‌آيد؛ يک پرده نقاشي غول‌آسا با تصوير ژان پير لئو (از چهره‌‌هاي نمادين موج نو) در مرکز آن. هيبتي راز‌الود که ظاهرا سعي دارد معناي معماهاي سربسته و توطئه‌هاي اطرافش را دريابد، چيزهايي که به دسته نمايش‌دهندگاني ارتباط دارد که براي اجراي نمايش‌هاي "مخالفان هفت‌گانه تبت" و "پرومتيئوس" آماده مي‌شوند. اين انسان‌شناسي از روشي اسرارآميز است: سينمايي که چشمان دقيق و گوش‌هاي تيزي دارد و حرکت مگس‌هاي ديگر را زير ذره‌بين مي‌گذارد.
«زيباي مزاحم» (اقتباسي از داستان سال 1831 {انوره دو} بالزاک؛ شاهکار گمنام) را گاها به عنوان فيلم شاهکار ريوت معرفي مي‌کنند. ميشل پيکولي در نقش فرنهافر ظاهر شده، يک نقاش بازنشسته بي‌حاشيه که ملاقات با هنرمندي جوان‌تر او را سر شوق مي‌آورد. زن زيباروي ويرانگري – با بازي امانوئل بئار- اين نقاش جوان را همراهي مي‌کند. فرنهافر تصميم مي‌گيرد از زن جوان به عنوان مدل يکي از نقاشي‌هايش (مزاحم زيبا) که مدتي نيمه‌کاره رهايش کرده بود، استفاده کند. اين نوزايي خلاقانه همچنين مي‌تواند اهرمي براي نابودي آرامش ذهني او باشد. ريوت در اين موقعيت هيچ چيز نيافته که به روند پيشروي داستانش شتاب دهد. برخلاف داستاني با مضمون هنر و هيجان‌هاي غريزي، فيلم به آرامي پيش مي‌رود و کلوز‌آپ‌هايي طولاني از دست و بوم نقاش نمايش مي‌دهد.  جواهر ديگري در واپسين‌‍ سال‌هاي فعاليت ريوت،The Duchess of Langeais(2007) نيز اقتباسي از ديگر رمان بالزاک، «به تبر دست نزن» نوشته شده در سال 1834 است. براي برخي اين عنوان به شکل عجيبي گروه پينک فلويد را يادآوري مي‌کند، و درواقع به تبري اشاره دارد که در مراسم گردن‌زني پادشاه بريتانيايي، چارلز اول مورد استفاده قرار گرفته بود. اين موضوع درواقع ترس قابل‌درکي را در برابر تابوشکني براي نجيب‌زادگان فرانسوي در دهه 1820 ميلادي به همراه داشت، همان دهه‌اي که اين داستان عاشقانه هم در طي آن مي‌گذرد. 
هر بحثي درباره ريوت درنهايت پيرامون اولين فيلم او شکل مي‌گيرد؛ «پاريس از آن ماست»، محصول 1961. فيلمي که به شکل شگفت‌انگيزي خود‌آگاه و به اندازه هر فيلم ديگر او لذت‌جو است، اما اين فيلمي کليدي و راهگشا در سينماي موج نوست، با کمئوهايي از گدار و شابرول: تئاتر بيشتر، توطئه بيشتر، ايده‌آليسم بيشتر، ديالوگ‌ها و جذابيت‌هاي ظاهري بيشتر. نوعي انرژي خودباورانه و انقلابي در آن وجود دارد: هيچ چيز بيشتر از عنواني که ريوت به اين فيلم داده، ماموريت ناگفته موج نو را خلاصه نمي‌کند، فيلمي که به زعم بسياري آتش شروع تمام جنبش را برپا کرد. پاريس براستي متعلق به آن‌ها بود. و از آن‌جا، ريوت به حرفه خلاقانه و شگفت‌آوري تداوم بخشيد که عمري 48 ساله داشت.
ويسنا فولادي
نظرات
امير يكشنبه 11 بهمن 1394 سپاس فراوان از سايت عاليتون،هميجنين از توجه به همه سليقه ها
1 0
پاسخ

majid چهارشنبه 14 بهمن 1394 ممنون که به ياد ريوت بودين.
0 0
پاسخ

نظر خود را بنویسید:
عضویت در خبرنامه 7فاز

برای اطلاع از مطالب جدید 7فاز ایمیل خود را وارد نمایید.


مطالب مرتبط




































































































استفاده از تمامی مطالب 7فاز تنها با ذکر منبع و درج پیوند مجاز است.

طراحی، پیاده سازی و پشتیبانی وبسایت توسط گروه ماز